| |
|
 
|
|
|
Główne Wątki
1. Nowa ustawa antymonopolowa
czytaj...
2. Polityka konkurencji
czytaj...
3. Kontrola łączeń
czytaj...
4. Pomoc publiczna
czytaj...
5. Zwalczanie praktyk monopolistycznych
czytaj...
6. Ochrona konsumentów
czytaj...
Tadeusz Aziewicz - Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w rządzie Jerzego Buzka w latach 1998 -2001.
Funkcję Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pełniłem w latach 1998 – 2001 r.
W styczniu 1998 r., kiedy przyjmowałem propozycję wicepremiera Leszka Balcerowicza miałem świadomość wagi problemu, z którym przyjdzie mi się zmierzyć, natomiast z oczywistych względów nie znałem wszystkich uwarunkowań.
Wiedziałem, jak ważne jest efektywne działanie mechanizmu rynkowego dla rozwoju gospodarczego Polski i dobrobytu obywateli, również z punktu widzenia konkurencyjności naszej gospodarki w wymiarze międzynarodowym. Nie uświadamiałem sobie jednak do końca siły i możliwości oddziaływania grup interesu związanych z utrzymaniem gospodarczego status quo oraz słabości struktur państwa, w zderzeniu z silnymi centrami władzy ekonomicznej promieniującej na politykę.
Wiedza w tym zakresie objawiała się powoli, w miarę podejmowania kolejnych działań, które prowadziły do likwidacji ograniczeń wolnej wymiany, obrony jednostki przed zmniejszaniem obszaru jej ekonomicznego wyboru.
Nie miałem wątpliwości, że Prezes UOKiK, jeżeli chce zrealizować misję, dla której jest powołany, skazany jest na konflikt.
Być może wygrana z najsilniejszymi grupami interesu nie była możliwa, natomiast największą porażką, zmarnowaniem pieniędzy podatników, byłoby nie podjęcie takiej próby.
Konkretnymi celami były:
- dostosowanie prawa i instytucji w zakresie ochrony konkurencji i konsumentów do wyzwań stojących przed polska gospodarką na przełomie wieków, związanych między innymi z integracją europejską,
-wypracowanie nowoczesnej polityki rządu w zakresie ochrony konkurencji i konsumentów i jej konsekwentna realizacja.
1. Nowa ustawa antymonopolowa
| menu...
Dobre funkcjonowanie mechanizmów rynkowych wymaga zaplecza w postaci instytucji, które stoją na straży reguł gry i posiadają narzędzia umożliwiające karanie a nawet eliminowanie z rynku faulujących współzawodników.
Polskie prawo antymonopolowe było tworzone w pierwszym okresie polskiej transformacji i wymagało zmian, które zawierałyby w sobie syntezę: zarówno naszych doświadczeń w zakresie polityki konkurencji zebranych w ciągu 10 lat aktywności Urzędu, jak i dorobku Unii Europejskiej.
Potrzebna była nowa „konstytucja antymonopolowa” dostosowana do zmieniającej się rzeczywistości gospodarczej, zawierająca w sobie instytucjonalne i prawne wzmocnienie pozycji Prezesa UOKiK, tak, aby mógł skuteczniej realizować swoje zadania.
Propozycją takiej regulacji był przygotowany przez podległy mi urząd projekt ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przyjęty przez parlament w dniu 15 grudnia 2000 r.
Nowa ustawa, która zastąpiła obowiązującą wcześniej ustawę z dnia 24.02.1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym, dostosowała polskie prawo w zakresie ochrony konkurencji i konsumentów do prawa wspólnotowego oraz do zmienionych realiów gospodarczych.
Nową jakością było m.in. zwiększenie niezależności Prezesa UOKiK poprzez ustawowy obowiązek wyłaniania kandydata na to stanowisko w drodze konkursu oraz wprowadzenie 5 – letniej kadencji Prezesa, w trakcie której odwołanie go jest praktycznie niemożliwe.
Długo zastanawiałem się nad tymi zapisami, szczególnie nad nakazującymi organizowanie konkursu na stanowisko Prezesa. Obawiałem się, że cech, które moim zdaniem niezbędne są do właściwego wypełniania obowiązków Prezesa UOKiK nie da się zmierzyć – np. niezależność to stan ducha, zaś pozory obiektywizmu jakie niesie ze sobą procedura konkursowa mogą prowadzić to ukrycia odpowiedzialności za dobór kandydata. Przeważył pogląd jednego z wicepremierów – zwolennika konkursów. Myślę, że zasadność wprowadzenia tego rozwiązania będzie można ocenić w dopiero w dłuższym horyzoncie czasowym.
Nie miałem natomiast wątpliwości w zakresie potrzeby wprowadzenia zapisów dotyczących niemożności odwołania Prezesa w trakcie kadencji. Jestem przekonany, że związana z tą funkcją, wspomniana wcześniej, konieczność wchodzenia w konflikty z najsilniejszymi grupami interesu, musi być amortyzowana prawnymi zabezpieczeniami stabilności pozycji Prezesa. Jeżeli wiadomo, że pozbawienie go funkcji nie jest możliwe, ataki, intrygi i próby wywierania na nacisków stają się mniej racjonalne.
Nowa ustawa zawiera także regulacje zwiększające uprawnienia Prezesa UOKiK w zakresie możliwości przeszukań w siedzibie lub mieszkaniu przedsiębiorcy podejrzanego o łamanie jej zapisów. Rozwiązania te wprowadziliśmy spodziewając się, że w nadchodzącym czasie jednym z głównych wyzwań będzie zwalczanie porozumień ograniczających konkurencję (zmów kartelowych), gdzie zgromadzenie materiału dowodowego jest zdecydowanie trudniejsze niż w przypadku postępowań dotyczących zarzutu nadużywania pozycji dominującej.
Tadeusz Aziewicz
2. Polityka konkurencji
| menu...
Czas mojego „urzędowania” - przełom wieków, przejdzie do historii gospodarczej jako czas globalizacji.
Ogromna fala fuzji przedsiębiorstw i błyskawicznie poszerzające się spektrum nowych możliwości w dziedzinie informatyki i telekomunikacji niosły ze sobą zarówno szanse jak i zagrożenia. Cieszyłem się, że konkurencja wdzierała się w obszary, które do niedawna wydawały się skazane na monopol, z drugiej strony wzrost koncentracji niemal we wszystkich dziedzinach gospodarowania musiał wzbudzać niepokój.
Duch czasu wymagał mądrej i odważnej polityki konkurencji opartej na dobrze odczytanych wyzwaniach. Polityki, która nie ograniczy rozwoju i jednocze�nie nada zachodzącym procesom taki kierunek, że wyeliminowane zostanie niebezpieczeństwo zdominowania życia publicznego przez wielkie podmioty zdolne do ograniczania wolnej wymiany i wywierania toksycznego wpływu na władze publiczne. Świadomość siły grup interesu związanych z utrzymywaniem monopolistycznych struktur rosła w miarę podejmowania kolejnych działań.
Politykę konkurencji realizuje się przede wszystkim poprzez oddziaływanie na strukturę gospodarki oraz eliminację praktyk monopolistycznych: porozumień ograniczających konkurencję i nadużywania pozycji dominującej.
Działalność strukturalna polityki konkurencji skupia się wokół trzech osi:
• Eliminacja monopoli w sektorach, które dotychczas nie były poddane presji konkurencji,
• Kontrola koncentracji przedsiębiorstw,
• Kontrola pomocy państwa.
2.1. Liberalizacja sektorów zmonopolizowanych
W czerwcu 1998 roku Rada Ministrów przyjęła przygotowany przez Prezesa UOKiK rządowy program „Przeciwdziałanie monopolom i umacnianie konkurencji”.
W ramach Programu zostały określone konkretne zadania dla poszczególnych ministerstw, które jednocześnie zostały obciążone obowiązkiem składania kwartalnych sprawozdań z ich realizacji. Sprawozdania opiniował Prezes UOKiK, który równolegle monitorował stan konkurencji w wybranych segmentach gospodarki.
Jednym z obszarów objętych moim szczególnym zainteresowaniem był sektor paliw płynnych. W dyskutowanym na forum rządu opracowaniu pt. „Niedopuszczalna koncentracja w sektorze naftowym w punktu widzenia ochrony interesów konsumentów” przygotowanym na polecenie wicepremiera Leszka Balcerowicza zwracałem uwagę na zagrożenia związane z ewentualnym przejęciem Rafinerii Gdańskiej przez PKN Orlen i konieczność obrony niezależności zaplecza logistycznego (Naftoport, Naftobazy, PERN), tak, aby zapewnić niedyskryminacyjny dostęp do usług logistycznych wszystkim podmiotom sektora.
W ramach obowiązków rządowych przewodniczyłem także powołanej przez Komitet Ekonomiczny Rady Ministrów w dniu 22 kwietnia 1999 roku Stałej Grupie Koordynacyjnej ds. Energetyki. Grupa przygotowała i przedstawiła Radzie Ministrów programy służące przyspieszeniu wprowadzania rozwiązań rynkowych do sektora elektroenergetycznego.
Przewodniczyłem także powołanej w październiku 2000 roku przez KERM Grupie Zadaniowej ds. Deregulacji i Demonopolizacji Gospodarki. Zadaniem Grupy było przygotowanie raportu zawierającącego ocenę dotychczasowych działań demonopolizacyjnych i deregulacyjnych w obszarze: telekomunikacji, paliw stałych, ciekłych i gazowych, energetyki, transportu samochodowego, kolejowego i lotniczego oraz usług pocztowych.
Raport Grupy wraz z wnioskami został przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 18 stycznia 2000 roku. Efektem było m.in. zniesienie ograniczeń administracyjnych w imporcie paliw płynnych.
Ważnym obszarem z punktu widzenia kształtowania struktury gospodarki była restrukturyzacja sektora gazowniczego. Prezes Urzędu aktywnie uczestniczył w pracach mających na celu przygotowanie „Zaktualizowanego programu restrukturyzacji Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa”. Podległy mi Urząd na polecenie wiceprezesa Rady Ministrów przygotował ocenę zakładanych wariantów prywatyzacji PGNiG, oczywi�cie z punktu widzenia kreowania konkurencji.
Prezes UOKiK przewodniczył także powołanemu w dniu 22 września 1998 r. przez Prezesa Rady Ministrów „Międzyresortowemu Zespołowi do Spraw Badania Procesów Własnościowych i Koncentracji Kapitału w Środkach Masowego Przekazu. Zespół przygotował raport pt. ” Procesy własnościowe i koncentracja kapitału w środkach masowego przekazu”.
Przedstawiciele Urzędu uczestniczyli również w pracach „Zespołu ds. odbiurokratyzowania gospodarki”. Prezes Urzędu dokonał pełnego przeglądu obowiązujących wówczas przepisów prawnych w kontekście celowości utrzymania zasad koncesjonowania i udzielania zezwoleń na prowadzenie określonych dziedzin działalności gospodarczej. Materiał został wykorzystany przy przygotowaniu nowelizacji ustawy o działalności gospodarczej.
Wielki wysiłek włożony w przygotowanie i uzgodnienie powyższych dokumentów nierzadko niweczony był brakiem woli ich realizacji zarówno na poziomie rządu jak i parlamentu, gdzie zderzały się racje różnych grup związanych z proponowanymi procesami zmian.
3. Kontrola łączeń
| menu...
Jak już wcześniej, stwierdziłem przełom wieków przejdzie do historii gospodarczej jako czas fuzji przedsiębiorstw.
Bardzo rzadko ingerowałem w te procesy wychodząc z założenia, że administracyjna ingerencja w decyzje firm to ostateczność. Gospodarka dobrze działa wówczas, gdy decyzje gospodarcze podejmują przedsiębiorcy – samodzielnie, na własne ryzyko. Rolą Urzędu jest jednak uprzednia kontrola decyzji największych firm, w kontekście ewentualnego powstania pozycji dominującej, która mogłaby prowadzić do znacznego ograniczenia konkurencji.
W efekcie Urząd musiał wykonać ogromną pracę opiniując znaczną ilość bardzo obszernych wniosków. Przykładowo w roku 2000 Prezes UOKiK wydał 1060 zezwoleń na przeprowadzenie fuzji i nałożył 52 kary pieniężne za niewykonanie obowiązku dokonania zgłoszenia.
Jednym z niewielu wyjątków była decyzja z dnia 31 maja 2001 r. zakazująca dokonania koncentracji, polegającej na przejęciu przez Krakowską Fabrykę Kabli S.A. kontroli nad Spółką Elektrim Kable S.A.
Była to trudna decyzja, gdyż o jej treści decydowała diagnoza w zakresie rynku właściwego, której dokonanie nie było proste. Z jednej strony mieliśmy do czynienia z rynkiem otwartym, brakiem barier celnych, niskimi kosztami transportu, z drugiej strony urzędników pracujących nad fuzją zastanawiało pytanie: dlaczego firmy zlokalizowane w Polsce miały tak wielką przewagę, że polscy odbiorcy kabli kupowali je w prawie wyłącznie w Polsce (udział w rynku polskich producentów był i jest bardzo wysoki), chociaż ceny za granicą bywały niższe, a rynek krajowy nie był chroniony?
Ankietowani przedsiębiorcy - odbiorcy kabli zwracali uwagę m.in. na problem 24 godz. serwisu awaryjnego - specyfiką usług realizowanych przy pomocy kabli jest konieczność zagwarantowania w przypadku awarii natychmiastowej dostawy dowolnego rodzaju uszkodzonego kabla (spośród kilku tysięcy typów i rodzajów). Zwracano także uwagę na korzystne warunki dostaw (szybkość dostaw do wskazanego miejsca przeznaczenia niezależnie od długości kabla).
Urzędnicy pracujący nad fuzją zwracali także uwagę na fakt, że odbiorcy kabli w istotnej części działają na rynkach zmonopolizowanych, czyli mechanizm rynkowy nie chroni konsumenta przed wzrostem cen usług, z tytułu ewentualnego zawyżania cen kabli.
Argumenty te przesądziły o uznaniu za rynek właściwy rynku krajowego. Pozycja łączących się podmiotów na rynku krajowym była tak silna, że decyzja Prezesa UOKiK musiała być negatywna.
Omawiana decyzja była prezentowana jako trudny i ciekawy przypadek na corocznym spotkaniu przedstawicieli Dyrekcji "Konkurencja" Komisji Europejskiej z szefami urzędów antymonopolowych państw kandydujących w Lubljanie, latem 2001 r. Nasze myślenie o rynku właściwym dla „fuzji kablowej” spotkało się wówczas z powszechna akceptacją obecnych tam ekspertów.
Konferencje z udziałem przedstawicieli Komisji Europejskiej i państw kandydujących do Unii były ważnym forum wymiany doświadczeń.
Na zdjęciu m.in.: Aleksander Schaub - ówczesny szef Dyrekcji "Konkurencja" Komisji Europejskiej.
Innym przykładem ingerencji w proces łączenia przedsiębiorstw był zakaz przejęcia przez PKN Orlen kontroli nad Przedsiębiorstwem Przeładunku Paliw Płynnych „ Naftoport” (2001 r.).
Nabycie przez Orlen kolejnych udziałów w „Naftoporcie” doprowadziłoby do przekroczenia przez spółkę 51% proc. progu udziałów w jego kapitale i przejęcia nad nim kontroli. Jak już wspomniałem fundamentem naszego myślenia o rynku paliw płynnych był równy dostęp wszystkich graczy do zaplecza logistycznego.
4. Pomoc publiczna
| menu...
Niezmiernie ważne - zarówno z punktu ochrony konkurencji jak i gospodarowania publicznymi pieniędzmi było stworzenie mechanizmu nadzorowania pomocy publicznej tak, aby wyeliminować działania zniekształcające swobodną grę rynkową oraz marnotrawstwo pieniędzy podatników. Realizacja tego celu była również bardzo istotna z punktu widzenia integracji z Unią Europejską – wszak firmy działające na wspólnym rynku musza być poddane tym samym rygorom.
Zaczynaliśmy w sytuacji niełatwej - brakowało rozwiązań prawnych i instytucjonalnych. Komisja Europejska ciągle zwracała uwagę na opóźnienia we wdrażaniu kontroli udzielanej pomocy, z punktu widzenia kryteriów wynikających z Układu Europejskiego.
Strategiczny charakter miała decyzja o powierzeniu Prezesowi UOKiK obowiązków w zakresie nadzorowania pomocy udzielanej przedsiębiorcom. Zabiegałem o te kompetencje, chociaż nie narzekałem na brak pracy. Po prostu z wszystkich instytucji, które mogły być brane pod uwagę UOKiK w największym stopniu spełniał fundamentalny dla tej działalności wymóg niezależności. Pamiętam, że przedstawiciele Ministerstwa Gospodarki, które przygotowywało projekt odpowiedniej ustawy, trochę dąsali się.
Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. o dopuszczalności i nadzorowaniu pomocy publicznej dla przedsiębiorców – dostosowała prawo polskie do standardów UE. Uregulowała zasady udzielania przedsiębiorcom pomocy publicznej i określiła tryb nadzoru nad przestrzeganiem tych zasad. Na mocy jej przepisów organem nadzorującym został Prezes UOKiK. Ustawa obciążyła Prezesa Urzędu także zadaniami w zakresie gromadzenia, przetwarzania i rejestrowania informacji o udzielonej pomocy oraz jej skuteczności i efektywności.
Ustawa obowiązywała do czasu wejścia Polski do Unii Europejskiej. Od tego momentu kompetencje w zakresie kontroli pomocy publicznej przejęła bezpośrednio Komisja Europejska.
5. Zwalczanie praktyk monopolistycznych
| menu...
W trakcie mojej kadencji Prezes UOKiK wydał ponad 500 decyzji stwierdzających stosowanie praktyk monopolistycznych przez przedsiębiorców.
Decyzje te dotyczyły przede wszystkim nadużywania pozycji dominującej.
Jednym z głównych problemów wpływających na skuteczność zwalczania praktyk monopolistycznych były różnice poglądów pomiędzy Prezesem UOKiK a Sądem Antymonopolowym.
Sąd uchylał nam niemal wszystkie decyzje o dużym znaczeniu gospodarczym, skutkujące wysokimi karami dla przedsiębiorców. Decyzje przygotowane i opiniowane przez najlepszych pracowników UOKiK, z ogromnym doświadczeniem w zakresie stosowania prawa antymonopolowego.
Miałem świadomość, że mając do zaproponowania jedynie skromne pensje urzędnicze, trudno mi konkurować o najlepsze kadry z wielkimi światowymi koncernami, ale chyba nie jest to jedyne wytłumaczenie problemu, który okazał się trwały, wyraźnie widoczny również w kolejnej kadencji.
Wybrane decyzje Prezesa UOKiK:
• Prezes UOKiK 9.02 2000r. wydał decyzję uznająca za praktykę monopolistyczną sposób ustalania cen na paliwa płynne przez Polski Koncern Naftowy „ORLEN” i nałożył karę w wysokości 5.000.000 zł.
• Decyzja Prezesa UOKiK z 26.01.2001 roku nakładająca na Telekomunikację Polską S.A. karę pieniężną w wysokości 54.099.611,25 zł z tytułu niewykonania decyzji nakazującej zaniechanie stosowania praktyki monopolistycznej polegającej na pobieraniu nadmiernie wygórowanych opłat za połączenia telefoniczne międzystrefowe na odległość powyżej 100 km,
• Decyzja z 19 lipca 2000 roku o nakazaniu Polskiemu Koncernowi Naftowemu ORLEN S.A. zaniechania praktyk monopolistycznych polegających na nadużywaniu pozycji dominującej na krajowym rynku glikolu monoetylenowego poprzez przeciwdziałanie ukształtowaniu się warunków niezbędnych do powstania bądź rozwoju konkurencji na skutek ustalania ceny wytwarzanego przez PKN ORLEN S.A. płynu niezamarzającego do chłodnic „Petrygo” w sposób nieadekwatny do wzrostu ceny glikolu monoetylenowego - podstawowego surowca do produkcji tego płynu, oraz ustalanie cen na glikol monoetylenowy w sposób umożliwiający osiąganie nieuzasadnionych korzyści. UOKiK nałożył na PKN Orlen karę w wysokości 40.000.000 zł.
• Decyzja z dnia 27 sierpnia 1999 stwierdzająca stosowanie przez Hutę im. T. Sendzimira S.A. z siedzibą w Krakowie praktyki monopolistycznej, polegającej na nadużywaniu pozycji dominującej, poprzez utworzenie systemu sprzedaży własnych wyrobów powodującego uprzywilejowanie na rynku niektórych przedsiębiorców,
• Decyzje wydawane przez Prezesa Urzędu w stosunku do przedsiębiorstw energetycznych, zwłaszcza w sektorze elektroenergetycznym w efekcie kilkudziesięciu postępowań zakończonych decyzjami, stwierdzającymi stosowanie przez te przedsiębiorstwa praktyk monopolistycznych związanych z narzucaniem w umowach uciążliwych warunków, związanych z rozbudową i finansowaniem sieci, finansowaniem budowy przyłączy oraz zasadami dostawy energii. Zarówno te decyzje, jak i praktyczne wdrażanie w życie aktów wykonawczych do Prawa energetycznego, które rozpoczęły się w tym czasie, wpłynęły na to, że wyeliminowano praktycznie prawie wszystkie działania przedsiębiorstw energetycznych uciążliwe i krzywdzące dla konsumentów.
6. Ochrona konsumentów
| menu...
Problemy związane z ochroną konsumentów stały się wyzwaniem w końcu pierwszego dziesięciolecia polskich przemian. W początkowym okresie priorytetem było wzmocnienie strony podaży, wykreowanie przedsiębiorców i rynku. Z upływem czasu coraz bardziej odczuwalna stawała się potrzeba wyrównania powstałej dysproporcji, wypracowania i wdrożenia takich rozwiązań, których zabezpieczą konsumentom pełne spektrum należnych im praw m.in. prawo do bezpieczeństwa produktu, do rzetelnej informacji, reprezentacji, ochronę przed nieuczciwą reklamą itp.
6.1. Polityka konsumencka Rządu
15 września 1998 roku Rada Ministrów przyjęła przygotowaną przez Prezesa Urzędu „Rządową politykę konsumencką na lata 1998-1999” , a w dniu 30 maja 2000 roku „Politykę konsumencką Rządu RP na lata 2000-2001” - wraz ze sprawozdaniem z realizacji zadań w latach 1998-1999.
Do połowy 2001 r. realizacja tych programów spowodowała następujące efekty:
- stworzenie prawnych podstaw ochrony interesów ekonomicznych konsumentów,
- wypracowanie podstaw prawnych i instytucjonalnych bezpieczeństwa zdrowotnego konsumentów, w tym systemu gromadzenia informacji o niebezpiecznych produktach oraz systemu przeciwdziałania tzw. wypadkom konsumenckim,
- ułatwienie dochodzenia roszczeń konsumenckich,
- rozwój wiarygodnego dla konsumentów systemu informacji o produktach i usługach,
- rozwój edukacji i świadomości konsumenckiej,
- utworzenie reprezentacji interesów konsumentów na szczeblu samorządowym.
6.2. Nowe akty prawne
Ustawa z dnia 22 stycznia 2000 r. o ogólnym bezpieczeństwie produktów dostosowała prawo polskie do regulacji Unii Europejskiej, m.in. określiła wymagania dotyczące bezpieczeństwa produktów znajdujących się w obrocie, tryb i zasady nadzorowania przestrzegania jej przepisów oraz organy, na których to zadanie spoczywa (Prezes UOKiK i Inspekcja Handlowa).
Zgodnie z ustawą Prezes UOKiK stał się organem, który sprawuje nadzór nad bezpieczeństwem produktów na terytorium RP oraz administruje Krajowym Systemem Informowania o Produktach Niebezpiecznych, do którego zadań należy szybkie informowanie organów administracji rządowej i samorządowej, zainteresowanych instytucji oraz konsumentów o produktach niebezpiecznych.
Zmiana ustawy z 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji – z 16 marca 2000 r. (Dz. U. nr 29, poz. 356) – dopuściła reklamę porównawczą, jako źródło informacji o tych samych cechach różnych produktów.
Ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o Inspekcji Handlowej uregulowała zadania i organizację Inspekcji Handlowej, prawa i obowiązki przedsiębiorców oraz pracowników inspekcji oraz tryb postępowania jej organów.
Ustawa z 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim – oparta na funkcjonujących regulacjach europejskich, wprowadziła kompleksowe uregulowanie wszystkich kwestii dotyczących kredytów udzielanych konsumentom (warunki umów, prawa i obowiązki kredytodawcy i kredytobiorcy).
6.3. Zwalczanie czynów nieuczciwej konkurencji wobec konsumentów
W latach 1998 -2001 r. nastąpił zdecydowany wzrost aktywności organów administracji publicznej w zakresie kontroli rynku i eliminowania zachowań przedsiębiorców naruszających interesy zdrowotne i ekonomiczne nabywców. Wymiernym wskaźnikiem tej ochrony może być np. kierowanie przez Prezesa UOKiK do przedsiębiorców rocznie około stu wezwań do zaniechania czynów nieuczciwej konkurencji, godzących w interesy nabywców.
Skuteczność była duża. Wspomniane wezwania w ok. 90 % przypadków powodowały zaniechanie kwestionowanych praktyk. Przedsiębiorcy nie uwzględniający wezwań byli pozywani przez Prezesa UOKiK przed sąd powszechny.
Przykładowe pozwy z ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji:
- 1998 r. Prezes UOKiK pozwał Okocimskie Zakłady Piwowarskie w Brzesku o zaniechanie reklamy piwa bezalkoholowego, która faktycznie promowała zwykłe piwo. W marcu 2000 r. sąd w Tarnowie uznał zasadność pozwu Prezesa UOKiK,
- październik 1999 r. – pozew przeciwko Spółce z o.o. ZYX w Otwocku o zaniechanie mylącej informacji w listach kierowanych do konsumentów (reklama natrętna i uciążliwa) o możliwości wygrania wartościowych nagród pieniężnych lub rzeczowych oraz o zaniechanie nierzeczowej reklamy odwołującej się do uczuć klientów, stwarzającej przekonanie, że jest zdobywcą nagrody bez informacji o znikomym prawdopodobieństwie jej przyznania.
W omawianych latach Prezes UOKiK wnosił także m.in: o zaniechanie prowadzenia gier losowych bez zezwolenia, sprzedaży leków poza aptekami i sprzedaży produktów bez wymaganych oznaczeń w języku polskim.
6.4. Współpraca z samorządem i organizacjami konsumenckimi
Bardzo ważne z punktu wzmocnienia zaplecza instytucjonalnego służącego ochronie konsumentów było włączenie w ten proces samorządów. Aktywność powiatowych (miejskich) rzeczników konsumentów stanowi dziś istotne uzupełnienie działań prowadzonych przez organizacje konsumenckie oraz Inspekcję Handlową mających na celu pomoc konsumentom w indywidualnych sprawach.
Poważnym problemem w trakcie mojej kadencji było wypracowanie właściwego modelu współpracy z organizacjami konsumenckimi.
Z jednej strony trudno pogodzić wymóg niezależności ruchu konsumenckiego z finansowaniem z budżetu państwa, z kolei odcięcie organizacji konsumenckich od środków budżetowych oznaczałoby ich likwidację.
Z oczywistych względów Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów odpowiedzialny za realizację tej części budżetu nie mógł i nie chciał być biernym przekazicielem środków, a odnosiłem wrażenie, że organizacje konsumenckie tak rozumieją swoją niezależność.
Słabość ruchu konsumenckiego – funkcjonuje praktycznie jedna ogólnopolska organizacja, nie dawała szans na szukanie najbardziej efektywnych rozwiązań na zasadach rynkowych (przetargi, konkursy).
Mam wrażenie, że problem nie został rozwiązany do dnia dzisiejszego. Wydaje się, że potrzebna jest długofalowa strategia wspierania rozwoju ruchu konsumenckiego, której celem byłoby „wychowanie” kilku silnych, konkurujących ze sobą organizacji. Wymaga to jednak środków, które w trakcie mojej kadencji nie były dostępne. Być może zasadne jest zaangażowanie w ten proces samorządów? Wiele z nich zakresie realizacji swoich zadań ma duże doświadczenie we współpracy z NGOS.
|
|
|
|
|
 |
|
